(نتایج پایش لیمنولوژیکی و بیولوژیکی پیکره‌ی اصلی و تالاب‌های اطراف دریاچه) نویسنده : شرکت مهندسین مشاور آبان‌پژوه این کتاب پیرامون بزرگ ترین دریاچه ایران و دومین دریاچه آب شور جهان که در سال های اخیر با مشکلاتی رو به رو شده و سطح آب آن رو به کاهش گذاشته نگارش شده است. اثر حاضر حاصل بررسی های دشوار میدانی و چندین سال مطالعه است که به منظور شناساندن گوشه هایی کمتر شناخته شده از این دریاچه و بررسی جغرافیای طبیعی، لیمنولوژی دریاچه ارومیه، پایش برخط داده های اقلیمی، پوشش گیاهی و پرنده شناسی آن پرداخته است و نگاهی واقع گرایانه به سرگذشت این دریاچه از گذشته تا به حال دارد. گزیده ای از کتاب : در مورد پیدایش دریاچه ارومیه نظریه های مختلفی ارائه شده است. نخست این که دریاچه به نسبت جوان است و بعد از آخرین فعالیت های یخچالی و بر اثر فعالیت های تکتونیکی پدید آمده است. برخی اعتقاد دارند که دریاچه یک چین زمین شناسی است و طبقات رسوبی سمت مرکز دریاچه شیب دارند. نظریه دیگر آن است که پس از تشکیل حوزه های نوزایی آذربایجان و فعالیت گسل تبریز در میوسن میانی، چاله تبریز-ارومیه به وسیله نهشته های دریاچه ای پوشیده شده است که می توان آن را به اواخر دوره پلیوسن نسبت داد. بر پایه ی این نظریه در فاصله زمانی طولانی دوره ی یخچالی که دوران چهارم دیرینه را از بحران های آب و هوایی آن جدا می کند، تراس هایی پدیدار شده اند که پایین ترین آن ناشی از آخرین مرحله ی آب و هوایی سرد و مرطوب بوده است و می توان دوران جدید چهارم را با تاردی گلاسیر هم زمان دانست. چون در طول دوره ی یخچالی دوران چهارم این بخش از ایران تحت تاثیر جریان های پرفشار قطبی و دارای اقلیمی سرد بوده است، عملکرد فرسایش با حاکمیت قلمرو سولی فلوکشن مشخص می شده است. اما در دوره های بین یخچالی تحت تاثیر قلمرو فرسایش بارانی بوده است. در این که تحولات دوران چهارم تراس هایی را به وجود آورده است، همه توافق دارند. وسعت دریاچه در دوره ی پلیوستوسن از نظر میزان گسترش آب، خیلی بیش تر از امروز بوده است و سطح امروزی آن حدود 350 متر پایین تر از آن زمان است. بنابراین در دوران چهارم به موازات تحولات اقلیمی سطح آن به طور دائم تغییر کرده است. شواهد این تغییرات را می توان به صورت پله ها و تراس هایی در اطراف دریاچه پیدا کرد. از نظر زمین شناسی شوره زارهای دریاچه متشکل از رسوب های آبرفتی و دشت های ساحلی به صورت باتلاق های نمکی است که از این لحاظ به دوران کواترنری نسبت داده می شود. در بخش هایی از شوره زارها تشکیلات سنگ آهک خاکستری سفید رنگ معادل سازند قم و همچنین تشکیلات آندزیت و سنگ های متوسط همراه آن با برش های آتشفشانی مربوط به دوره ی میوسن مشاهده شده است.